Zorg tijdens ramadan: 'Laat zien dat je iemand begrijpt en denk mee'

Fatima is verpleegkundig specialist interne geneeskunde bij het Medisch Centrum Jan van Goyen in Amsterdam. Ook werkt ze sinds 2003 aan projecten die de zorg tijdens de ramadan verbeteren.

Wat maakt zorg tijdens ramadan soms lastig? 

‘Veel patiënten hebben een sterke wens om deel te nemen aan de ramadan. Soms komt dit door persoonlijke overtuiging, soms door sociale of culturele druk. Tegelijk kan vasten medische risico’s meebrengen. Het lichaam kan bijvoorbeeld tijdens het vasten anders reageren op medicijnen. Of mensen vergeten misschien hun medicatie, omdat hun ritme anders is.’

Weten patiënten dat het niet altijd verplicht is om te vasten?

‘De islam laat zieken en ouderen vrij om niet te vasten. Dit heet tijdelijke of permanente dispensatie. Als patiënten weten wat de Koran hierover zegt, dan luisteren ze beter naar het advies van hun behandelaar. Daarom heb ik met het diabetesteam van het voormalig Slotervaartziekenhuis projecten opgezet met imams en andere professionals. We maakten eenvoudige voorlichtingsvideo’s en organiseerden bijeenkomsten over de vrijstelling van vasten. Ik merk dat zij hierdoor de risico’s en gevolgen van vasten tijdens ziekte veel beter snappen.’ 

‘Met de projecten maken we trouwens niet alleen patiënten, maar ook collega’s bewuster van de regels tijdens de ramadan. Zij begrijpen nu bijvoorbeeld veel beter dat ze hun patiënten ruim op tijd bewust moeten vertellen over de gezondheidsrisico’s tijdens het vasten. Die patiënten praten hier vervolgens onderling over. Zij denken er veel meer over na dan vroeger.’

Wat is het meest veranderd aan zorg tijdens de ramadan?

‘Er is meer scholing en bewustwording bij zorgmedewerkers. Ze spreken patiënten nu vaak ruim vóór de ramadan. Zo kunnen ze samen beoordelen of vasten medisch verantwoord is en of medicatie of behandeling aangepast moeten worden. Daarnaast worden de zorgtechnieken steeds beter. Bijvoorbeeld insulinepompen met sensoren. Patiënten kunnen hiermee zelf veilig hun glucosewaarden controleren, op een manier die niet ingaat tegen de regels van de ramadan.’

Hoe kunnen zorgmedewerkers het beste zorgen voor patiënten die aan de ramadan meedoen? 

‘De wens of overtuiging van een patiënt om mee te doen aan de ramadan, zit diep. Als behandelaar moet je dat snappen. Maak patiënten bewust van hun opties en risico’s. Laat zien dat je hun overtuiging begrijpt. Begrip en betrokkenheid zijn altijd belangrijke waarden in de zorg, maar nog eens extra waardevol tijdens de ramadan.

Moeten collega’s religie meewegen in behandelplannen tijdens de ramadan?

‘Ja, maar de gezondheid van de patiënt gaat altijd voor. Je advies moet medisch verantwoord zijn én passen bij het geloof van de patiënt. Denk goed na over beide kanten. Leg aan je patiënt uit hoe je tot je advies bent gekomen. Voer dat gesprek vooral met aandacht en respect. Patiënten waarderen dat enorm. Dat geldt niet alleen in het ziekenhuis, maar ook in onder meer de ouderenzorg, gehandicaptenzorg, dementiezorg, geestelijke gezondheidszorg en jeugdzorg.’

Hoe kun je dat dan doen in andere sectoren? 

‘Het is belangrijk om te weten welke mensen binnen de islam vrijgesteld zijn van het vasten. Dat zijn mensen met een verstandelijke beperking, dementie of ernstige psychiatrische aandoeningen en ouderen die lichamelijk te kwetsbaar zijn. Benoem deze vrijstelling en koppel die aan een individueel zorg- of behandelplan. Zo kun je bijdragen aan zorg die zowel medisch verantwoord is als respectvol aansluit bij de levensbeschouwing van de patiënt of cliënt.’

Hoe is het voor islamitische zorgverleners om te werken in deze periode?

‘Persoonlijk heb ik er weinig last van, al mis ik de eerste kop koffie van de dag wel. Andere collega’s vinden het soms zwaarder. Gelukkig denken veel werkgevers goed mee. Dan draaien mensen bijvoorbeeld vaker nachtdiensten tijdens de ramadan. Daarnaast merk ik dat er bij collega’s onderling veel begrip is. Mijn collega’s zien bijvoorbeeld mijn drukke agenda en vragen dan of ze me kunnen helpen. Dat is heel fijn.’